Το μάθημα

Το μάθημα

της Cinemarian - 15/04/2016

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Moναχικός αγώνας κόντρα στο σύστημα

Οοικονομικός νεοφιλελευθερισμός που επιταχύνθηκε ραγδαία από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, επιδεινώθηκε από τη χρήση του ευρώ και σέρνει στο άρμα του την παγκοσμιοποίηση είναι ο βασικός, αλλά βουβός πρωταγωνιστής σε αρκετές πρόσφατες, πολύ αξιόλογες ταινίες, γαλλικής κυρίως προέλευσης (συγκεκριμένα θ’ αναφέρω «Τα χιόνια του Κιλλιμάντζαρο», 2011, του Ρομπέρ Γκεντιγκιάν, «Ο υπουργός», 2011, του Πιέρ Σελέρ, «Το λιμάνι της Χάβρης», 2011, του Άκι Καουρισμάκι).

Στις ταινίες αυτές οι ήρωες συγκρούονται πάνω στον ατσαλωμένο, ισχυρότατο βουβό πρωταγωνιστή και ή συνθλίβονται ή κατορθώνουν μικρές, αλλά σημαντικές προσωπικές νίκες μέσα από αφύλακτες χαραμάδες ανθρωπιάς που έχουν παραμείνει.

Στο «Μάθημα» των Γκρόζεβα-Βαλτσάνοφ η ηρωίδα σε όλη τη διάρκεια της αγωνιώδους προσπάθειάς της να μην υποχωρήσει μπροστά σε τίποτε που δεν την καλύπτει ηθικά δεν συναντά την παραμικρή διαφυγή και συμπαράσταση ανθρωπιάς μέσα από τον μικρόκοσμο που ζει. Καταλήγει έτσι να γίνει εκείνη ο ατσαλωμένος, ισχυρός πρωταγωνιστής που πάνω της θα συγκρουστεί το σύστημα σε όλες του τις εκφάνσεις χωρίς να καταφέρει να την κάμψει.

Η Ναντέζντα, καθηγήτρια αγγλικών σε επαρχιακό γυμνάσιο της Βουλγαρίας, φαίνεται εξ’ αρχής αποφασισμένη να μην επιτρέπει να διαιωνίζονται αδικίες και παραβατικές συμπεριφορές, όπως μικροκλοπές, μεταξύ των μαθητών της τάξης της. Αλλά και στην προσωπική της ζωή επιβάλλει περιορισμούς τέτοιους που της στερούν την άνετη ζωή, απομακρυνόμενη από τον εύπορο πατέρα της, αφού θεωρεί πως «βασάνιζε» την μητέρα της, την οποία και αντικατέστησε με νεότατη και όμορφη σύντροφο έναν μόλις μήνα μετά το θάνατό της.

Όταν, όμως, προκύπτει το πρόβλημα να χάσει η οικογένειά της το σπίτι τους από την τράπεζα λόγω απλήρωτων δόσεων που ο άντρας της, ερήμην της, σπαταλούσε σε άκαιρες αγορές που υποτίθεται ότι θα τους έβγαζαν από τη δύσκολη θέση, εκείνη, με την ίδια αποφασιστικότητα και διάθεση δικαιοσύνης που δείχνει εντός του μικρόκοσμου του σχολείου, επιλέγει να αγωνιστεί στηριζόμενη μόνο στις δικές της δυνάμεις προκειμένου να ξεπληρώσει τις απλήρωτες δόσεις.

Είναι ακριβώς η στιγμή που οι σκηνοθέτες επιλέγουν να δώσουν στοιχεία ταινίας θρίλερ στην εξέλιξη της υπόθεσης και η κάμερα να ακολουθεί κατά πόδας τη σκέψη, τις αποφάσεις και τις ενέργειες της πρωταγωνίστριας, εκδηλώνοντας ταυτόχρονα τον θαυμασμό της γι’ αυτήν καθώς κρέμεται από το βλέμμα της, τα χείλη της, τις αντιδράσεις της.

Με αυτό το τέχνασμα η Νταντέζντα (γοητευτικότατη και αφοπλιστική στην ερμηνεία της η Μαργκίτα Γκόσεβα) γίνεται ο ένας και μοναδικός άνθρωπος που σκέφτεται, δρα και αντιδρά κινούμενη ασταμάτητα, σ’ αντίθεση με την καθηλωμένη και ακινητοποιημένη ηθικά, αλλά και κυριολεκτικά κοινωνία γύρω της· όλοι -από το σύλλογο των καθηγητών, μέχρι τη γραμματέα στο γραφείο μεταφράσεων ή τις ταμίες στην τράπεζα- εμφανίζονται καθισμένοι στην καρέκλα τους και αδιάφοροι για τα πάντα.

Δίκαιη λύση

Έτσι η Ναντέζντα, ο μοναχικός της αγώνας και η δίκαιη λύση -λύση ισοδυνάμων, θα λέγαμε- που βρίσκει στο αδιέξοδο που την έχει στριμώξει το σύστημα (αντί να παραδώσει την αξιοπρέπειά της βορά στα γούστα του τοκογλύφου, ληστεύει με το ψεύτικο όπλο που κατάσχεσε από τα παιχνίδια των παιδιών στο σχολείο το σχετικά αφύλακτο υποκατάστημα της τράπεζας της επαρχιακής πόλης που ζούσε, ξεπληρώνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο τον παράνομο τοκογλύφο μέσω του θεσμικού) παίρνει υπαρξιακές διαστάσεις φτάνοντας πολύ πιο μακριά από μια καταγγελία του βαθιά ανήθικου και διεφθαρμένου κυρίαρχου οικονομικού συστήματος των αρχών του 21ου αιώνα.

Γίνεται ένας κλασικός ντοστογιεφσκικός ήρωας ή μια κλασική ηρωίδα ιψενικού βάρους σ’ ένα αμιγώς, μπρεσονικού τύπου, κινηματογραφικό έργο.

Οι σκηνοθέτες είπαν πως πήραν την ιδέα για την ταινία τους από ένα πραγματικό περιστατικό που τους εξέπληξε (είχε συλληφθεί για ληστεία τραπέζης μια δασκάλα, ενώ μέχρι να την ταυτοποιήσουν όλοι περίμεναν πως θα επρόκειτο για ναρκομανή ή κατά συρροή κλέφτη) και θέλησαν να εξερευνήσουν τους λόγους που μπορεί να την είχαν οδηγήσει σ’ αυτήν την απονενοημένη πράξη.

Ωστόσο στην δική τους ταινία η δασκάλα δεν συλλαμβάνεται, αντίθετα την ημέρα της επιτυχημένης ληστείας η ματιά της συλλαμβάνει επ΄αυτοφώρω τον μικρό κλέφτη των συμμαθητών του, υπόμνηση πως εκείνη μεν μπορεί να «νίκησε» τελικά το διεφθαρμένο σύστημα γιατί με λεφτά της ληστείας ξεπλήρωσε τον τοκογλύφο, όμως η προσπάθειά της να διδάξει αξίες τον μικρό μαθητή και συνεκδοχικά να ζήσει με άξιες ο κόσμος είναι μάταιη, αφού συνειδητοποιεί πως καμιά της παραίνεση ή τέχνασμα ή διαβεβαίωση ότι δεν θα υπήρχε τιμωρία, αλλά συγχώρεση, αν παραδινόταν, δεν τον εμπόδισε από το να σταματήσει τις κλοπές.

ΚΑΝΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ