Ήταν κάποτε μια χώρα

Ήταν κάποτε μια χώρα

του Διονύση Καντιώτου από το 8ο φύλλο της εφημερίδας "έξοδος 133" - 24/06/2016

1
0
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

*τίτλος δανεισμένος από τον υπότιτλο της ταινίας Underground του Emir Kusturica, Bila jednom jedna zemlja

Στις 25 Ιουνίου συμπληρώνονται 25 χρόνια από την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.

Συγκεκριμένα στις 25 Ιουνίου του 1991, η Σλοβενία και η Κροατία ανακήρυξαν την ανεξαρτησία τους, βάζοντας τέλος στην 46χρονη ζωή της δεύτερης Γιουγκοσλαβίας, που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ παράλληλα ξεκινούσε ένας αιματηρός εμφύλιος με χιλιάδες θύματα, διαλυμένες οικογένειες, διαλυμένες κρατικές δομές, διαλυμένη οικονομία, διαλυμένες ζωές.

Έχοντας ζήσει από κοντά όλη την κρίσιμη περίοδο, από το 1989 μέχρι το 1994, θα προσπαθήσω να δώσω, χωρίς να διεκδικώ δάφνες ιστορικού τα γεγονότα όπως εγώ τα έζησα, με την χρονική απόσταση που μας χωρίζει από τα συμβάντα, αλλά και με τη γνώση που απέκτησα συζητώντας με ιστορικούς από την Κροατία και τη Σερβία.

Η διάλυση της Γιουγκο-σλαβίας, για πολλούς Γιουγκοσλάβους ξεκίνησε από τη στιγμή που ο εθνικός συνδετικός κρίκος, στρατάρχης Τίτο, έπαψε να υπάρχει στις 04/05/1980.

Η διαδικασία της διάλυσης ήταν μια πράξη που διήρκεσε 10 χρόνια.

Δεν ήταν κάτι στιγμιαίο, που προκλήθηκε από το α ή το β γεγονός, αλλά μια συρραφή πράξεων, λέξεων και καταστάσεων, που χωρίζονται σε δύο μεγάλα ρεύματα.

Το ένα αφορά την εσωτερική πολιτική κατάσταση στην Γιουγκοσλαβία και το άλλο την αντίδραση του διεθνούς παράγοντα σε όλα όσα συνέβαιναν.

Μετά τον θάνατο του Τίτο, άρχισαν να παίρνονται όλο και λιγότερες αποφάσεις από το ομόσπονδο προεδρείο της Γιουγκοσλαβίας και όλο και περισσότερες από την κάθε δημοκρατία ξεχωριστά.

Η στιγμή που θα εμφανιζόταν κάποιος που θα επιθυμούσε να παίξει τον ρόλο του ισχυρού ανδρός δεν ήταν πια πολύ μακριά και ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ήταν ήδη πολύ κοντά.

Γεγονότα σταθμοί

Ας δούμε μερικά γεγονότα σταθμούς που το κάθε ένα έδωσε την δική του τροπή στο ήδη προαναγγελθέν γεγονός της διάλυσης.

24/04/1987 Κόσοβο Πόλιε, Κόσοβο
Η ήδη από τις αρχές του ‘80 διαμάχη μεταξύ Σέρβων και Αλβανών κατοίκων του Κοσόβου έχει φτάσει σε επίπεδο συγκρούσεων.
Ο Μιλόσεβιτς πηγαίνει ως γραμματέας του ΚΚΣ (Κομμουνιστικό Κόμμα Σερβίας) να συνομιλήσει με τους εκεί Σέρβους που αποτελούν εθνική μειονότητα.
Έξω από το κτήριο όπου γίνεται η συνάντηση, Σέρβοι αρχίζουν πετροπόλεμο με την αστυνομία του Κοσόβου.
Ο Μιλόσεβιτς -με εμφανή τα σημάδια του φόβου- βγαίνει για να κατευνάσει τα πνεύματα και αντ’ αυτού, απευθυνόμενος στους Σέρβους λέει “Κανένας δεν έχει το δικαίωμα να σας ξαναχτυπήσει”.
Αυτές οι 8 λέξεις, με την βοήθεια της παντοδύναμης Τηλεόρασης του Βελιγραδίου κάνουν τον γύρο της χώρας και ανακηρύσσουν τον Μιλόσεβιτς σε προστάτη των απανταχού Σέρβων έναντι οποιουδήποτε άλλου έθνους.

10 και 23/03/1989
Τα κοινοβούλια των αυτόνομων περιοχών της Βοϊβοντίνας και του Κοσόβου υπερψηφίζουν (υπό το άγρυπνο μάτι των σέρβικων δυνάμεων ασφαλείας) το νέο Σύνταγμα της Σερβίας το οποίο τους αφαιρεί κάθε πολιτική, οικονομική, δικαστική, αστυνομική αυτοτέλεια, δίνοντας παράλληλα τη δυνατότητα αυτή στο κοινοβούλιο του…Βελιγραδίου.
Ταυτόχρονα, οι δύο περιοχές χάνουν το καθεστώς της αυτονομίας που τους παρείχε το Σύνταγμα του 1974.

15/09/1989
Η Σλοβενία αλλάζει το Σύνταγμά της και αφαιρεί από τον τίτλο της τον όρο Σοσιαλιστική ενώ παράλληλα υπάρχει πρόβλεψη για ανακήρυξη αυτοδιάθεσης.

22/01/1990
To 14ο συνέδριο της ένωσης Γιουγκοσλάβων κομμουνιστών ξεκινά και τελειώνει σχεδόν αμέσως για τους αντιπρόσωπους από την Κροατία και την Σλοβενία, οι οποίοι αποχωρούν διότι οι σύνεδροι από την Σερβία δεν θέλουν να περάσουν οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις στην λειτουργία της ένωσης.

22/04/1990
Οι πρώτες ελεύθερες εκλογές στη Κροατία δίνουν στο κόμμα του Φράνιο Τούτζμαν τη νίκη και το alter ego του Μιλόσεβιτς αναλαμβάνει πρόεδρος στην Κροατία.

23/12/1990
Η Σλοβενία με δημοψήφισμα αποφασίζει την απόσχισή της.

26/06/1991
Ξεκινά ο πόλεμος με την Σλοβενία.

31/07/1991
Ξεκινά ο πόλεμος στην Κροατία.

08/09/1991
Η Μακεδονία, μετά από δημοψήφισμα, ανακηρύσσει την κυριαρχία της επί των εδαφών της.

28/02 και 01/03/1992
Η Βοσνία αποφασίζει την ανεξαρτησία της μετά από δημοψήφισμα.

01/04/1992
Ξεκινά ο πόλεμος στην Βοσνία.

05/04/1992
Ξεκινά η πολιορκία του Σαράγιεβο, η οποία θα διαρκέσει μέχρι και την 29/02/1996.

07/04/1992
Οι Σέρβοι ανακηρύσσουν, επί των περιοχών που κατέχουν, την ανεξάρτητη Σερβική Δημοκρατία, η οποία αμέσως κηρύσσει τον πόλεμο στην Βοσνία.

27/04/1992
Το Μαυροβούνιο και η Σερβία σχηματίζουν νέο κρατικό σχηματισμό με το όνομα Ομόσπονδη Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.

Αντί επιλόγου…

Όταν το 1945 ο Τίτο έφτιαχνε τα σύνορα μεταξύ των έξι δημοκρατιών, είπε πως τα σύνορα δεν είναι γραμμές που χωρίζουν, αλλά οι φλέβες που συνδέουν το μάρμαρο.

Τελικά όμως η Γιουγκοσλαβία ήταν φτιαγμένη από πολλά υλικά, αλλά το μάρμαρο δεν ήταν ανάμεσά τους.

Δεν γνωρίζω καλά το σήμερα των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Προτιμώ να κρατώ στο νου μου αυτό που εγώ γνώρισα.

Όλα τα όμορφα: τα μπάνια στο Ντουμπρόβνικ, το σκι στο Σαράγιεβο και το Κοπαόνικ, τον γυμνισμό στον ποταμό Σάββα, την JAT, τα Zastava, τα χάλκινα πνευστά, το ροκ, το ρακί και τα τσεβάπ.

Και τους ανθρώπους…

Αλλά και όλα τα άσχημα: τους συμφοιτητές που δεν ξαναείδαμε ποτέ αφότου παρουσιάστηκαν στον στρατό, το δηνάριο που το 1992 του προσθέταμε κάθε μέρα και δύο μηδενικά, τη μαύρη αγορά, τους δυο μήνες με τους κυανόκρανους στο υπό πολιορκία Σαράγιεβο.

Τους νεκρούς. Τον Μιλόσεβιτς και τον Τούτζμαν.

Και τους ανθρώπους…

Zivela Jugoslavija…

ΚΑΝΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ